صبح است و ماشین سرد. در پارکینگ خانه، پا روی ترمز، دسته‌دنده را روی R می‌گذارید و ۲۰۷ یک لگد محکم می‌زند؛ آن‌قدر که سرنشین کناری هم حس میکند. عصر، بعد از چهل دقیقه ترافیک، پشت چراغ قرمز همان تکان این بار در شروع حرکت تکرار میشود. دو ضربه، دو موقعیت، و یک سوال: گیربکس دارد خراب میشود؟
نه لزوماً. تقه و ضربه در 207 اتومات علت‌های زیادی دارد که بعضی‌شان اصلاً داخل گیربکس نیستند. این صفحه هر نوع ضربه را جدا بررسی میکند، به تفکیک دو گیربکس 207: AL4 چهارسرعته در 207 فرانسوی مدل ۸۹ تا ۹۱ و 207 مدل ۹۶ تا ۱۴۰۰، و شش‌سرعته DAE یا LANDAI در 207 MC که نسخه DAE آن همان گیربکس تارا و دنا پلاس است. در پایان می‌دانید ضربه ماشینتان به کدام گروه نزدیک‌تر است و چه نوع تعمیری احتمالاً لازم دارد.
خلاصه: تقه یک علامت است، نه مجوز باز کردن گیربکس
پاسخ کوتاه: تقه گیربکس 207 اتومات ممکن است از روغن کهنه یا کم، شیر برقیها، ساعت گیربکس، فنر سوپاپهای ساعت، نرمافزار کامپیوتر گیربکس، سوکت‌ها و حتی دستهموتور و پلوس باشد. بیشتر این علت‌ها روی کار و بدون باز کردن کامل گیربکس بررسی و رفع میشوند. باز کردن گیربکس فقط وقتی منطقی است که دیاگ، بررسی روغن و قطعات بیرونی، علت را به داخل گیربکس رسانده باشند.
تقه گیربکس چیست؟ ضربه یا شوک غیرعادی که هنگام درگیر شدن دنده (گذاشتن D یا R) یا هنگام تعویض دنده در حرکت حس میشود. شدتش از یک تکان خفیف تا لگدی که کل بدنه را می‌لرزاند فرق میکند.
| نوع تقه | گیربکس | علت محتمل | روی کار یا دمونتاژ؟ |
|---|---|---|---|
| ضربه در شروع حرکت بعد از ترافیک طولانی | AL4 | ساعت گیربکس، شیر برقیها، فرار روغن داخلی با گرم شدن، روغن فرسوده | معمولاً روی کار |
| ضربه درست قبل از توقف کامل | AL4 | ساعت گیربکس، شیر برقیها، روغن | معمولاً روی کار |
| لگد هنگام گذاشتن دنده عقب | 207 MC | نرمافزار TCU، فنر سوپاپهای ساعت و شیر برقیها، دستهموتور، پلوس یا مشعلی پلوس | در اغلب موارد بدون باز کردن کامل |
| مکث و ضربه هنگام گذاشتن R یا D | AL4 | ساعت گیربکس، شیر برقی (بهخصوص غیراصلی)، افت فشار روغن | معمولاً روی کار |
| تقه هنگام تعویض دنده در حرکت | هر دو | شیر برقیها، ساعت گیربکس، سنسور فشار روغن، روغن کهنه یا کم | اول روی کار؛ دمونتاژ فقط اگر علت داخلی باشد |
| تقه همراه گاز هرز یا حرکت نکردن | هر دو | فرسودگی داخلی، پیستون و اورینگ‌ها، کلاچ‌ها، توربین | معمولاً دمونتاژ |
| تکان هنگام درگیری بدون ایراد در تعویض دنده | هر دو | دستهموتور، پلوس، مشعلی پلوس | بیرون از گیربکس |
پیش از هر تصمیمی درباره باز کردن گیربکس، سه چیز باید روشن شود: دیاگ چه خطایی نشان می‌دهد، روغن در چه وضعیتی است، و دستهموتور و پلوس سالم‌اند یا نه.
ضربه شدید در شروع حرکت بعد از ترافیک (AL4)
پاسخ کوتاه: در 207 با گیربکس AL4، ضربه در شروع حرکت بعد از ترافیک طولانی معمولاً به ساعت گیربکس (بلوک هیدرولیک)، شیر برقیها و افت فشار روغن در دمای بالا برمی‌گردد. روغن فرسوده و سرویس دیرهنگام این علامت را تشدید میکنند. در اغلب موارد رفع آن به باز کردن کامل گیربکس نیاز ندارد.
صبح، ماشین سرد، همه‌چیز عادی است. بعد از گرم شدن گیربکس، نشانه واضح‌تر میشود: نیم ساعت ایست و حرکت در ترافیک، و حالا هر بار که از توقف راه می‌افتید، یک ضربه از زیر ماشین می‌آید. گاهی ضربه درست قبل از ایستادن کامل است، وقتی گیربکس از دنده ۲ به ۱ برمی‌گردد.
چرا گرما مهم است؟ روغن گیربکس با گرم شدن رقیقتر میشود. در گیربکسی که اورینگ‌ها و آببندهای داخلی ساعت یا پیستون‌ها کمی فرسوده شده‌اند، روغن رقیق از مسیرهایی که باید بسته باشند عبور میکند. به این «فرار روغن» داخلی می‌گویند. نتیجه، افت فشار و درگیری دیرتر کلاچ‌هاست؛ وقتی درگیری با تأخیر انجام شود، ضربه می‌زند. AL4 گیربکسی است که به فشار روغن و دقت شیر برقیها حساس است و همین حساسیت در ترافیک تابستان بیشتر دیده میشود.
سرویس دیرهنگام در این ماجرا نقش پررنگی دارد. در خودروهایی که مدت زیادی با روغن کهنه کار کرده‌اند، روغن خاصیت اصطکاکی و پایداری‌اش در دمای بالا را از دست داده و شیر برقیها هم با رسوب کندتر کار میکنند. بازه تعویض روغن AL4 به نوع روغن بستگی دارد: روغن ایرانی ۲۵ تا ۳۰ هزار کیلومتر و روغن آلمانی و کره‌ای ۵۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر. روغن باید فرمول AL4 (LT71141) داشته باشد؛ رنگ زرد یا قرمز فقط رنگدانه است.
با این حال، تعویض روغن لزوماً ضربه را برطرف نمیکند. اگر ضربه از ساعت گیربکس یا شیر برقی باشد، روغن نو ممکن است آن را کمی نرمتر کند ولی از بین نمی‌برد. ترتیب منطقی این است:
- دیاگ: خطای ثبت‌شده و داده‌های زنده گیربکس. پرتکرارترین خطایی که در دیاگ 207 اتومات می‌بینیم، خطای شیر برقی «تنظیم فشار» است.
- بررسی روغن: سطح، رنگ، بو و زمان آخرین تعویض.
- تصمیم تعمیر: تعویض روغن، تعویض شیر برقیها یا تعمیر ساعت گیربکس، بسته به نتیجه دو مرحله قبل.
هزینه‌های تقریبی در AL4 (هزینه کل، شامل قطعه یا روغن): تعویض روغن با دستگاه ساکشن حدود ۱۲ تا ۲۰ میلیون تومان و ۳۰ تا ۶۰ دقیقه · تعویض شیر برقیها حدود ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان و ۳ تا ۴ ساعت · تعمیر ساعت گیربکس حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان و ۳ تا ۵ ساعت · تعویض سنسور فشار روغن حدود ۸ تا ۱۵ میلیون تومان و ۲ تا ۳ ساعت. این اعداد با نوسان بازار و برند قطعات تغییر میکنند. توضیح بیشتر درباره ساعت و شیر برقیها را در ساعت گیربکس 207 اتومات آورده‌ایم.
ضربهای که فقط بعد از ترافیک ظاهر میشود، ایراد کوچکی نیست که با سرد شدن ماشین تمام شود؛ نشانه فشار ناکافی در دمای کاری است و معمولاً با گذشت زمان زودتر و شدیدتر ظاهر میشود.
ضربه در دنده عقب (AL4 و MC)
پاسخ کوتاه: لگد زدن هنگام گذاشتن دنده عقب، شناخته‌شده‌ترین شکایت صاحبان 207 MC است. علت محتمل آن نرمافزار کامپیوتر گیربکس (که گاهی با به‌روزرسانی رفع میشود)، فنر سوپاپهای ساعت و شیر برقیها، یا دستهموتور، پلوس و مشعلی پلوس است. در اغلب موارد باز کردن کامل گیربکس لازم نیست. در AL4، ضربه دنده عقب بیشتر به شکل مکث و ضربه هنگام درگیری دیده میشود.
207 MC: لگد دنده عقب
صحنه اول این صفحه دقیقاً همین است. 207 MC گیربکس شش‌سرعته DAE یا LANDAI دارد؛ نسخه DAE همان گیربکسی است که روی تارا و دنا پلاس هم کار میکند و مشابه بین‌المللی‌اش آیسین TF-72SC است. لگد دنده عقب روی هر سه خودرو تکرار شده و برای همین الگوی آن شناخته‌شده است.
سه مسیر را به این ترتیب بررسی میکنند:
- نرمافزار TCU: گاهی ریشه لگد، نحوه فرمان دادن کامپیوتر به شیر برقی‌هاست. در این حالت به‌روزرسانی نرمافزار ممکن است لگد را رفع کند؛ هزینه آن پس از بررسی خودرو اعلام میشود.
- فنر سوپاپهای ساعت و شیر برقیها: اگر لگد دنده عقب با تقه در تعویض دنده‌های جلو هم همراه باشد، این مسیر محتمل‌تر است. تعمیر یا تعویض ساعت یا شیر برقیها در این گیربکس حدود یک روز کاری زمان می‌برد و اجرت هرکدام حدود ۸ میلیون تومان است؛ هزینه قطعات جداگانه محاسبه میشود.
- دستهموتور، پلوس یا مشعلی پلوس: گاهی گیربکس سالم است و موتور هنگام درگیری دنده بیش از حد جابه‌جا میشود. بخش بعدی این صفحه این حالت را توضیح می‌دهد.
در گیربکس شش‌سرعته، هزینه رفع تقه به منشأ آن بستگی دارد: باز و بست ساعت یا تعویض شیر برقیها هرکدام اجرت حدود ۸ میلیون تومان (جدا از قطعات) و ۳ تا ۵ ساعت کار دارد و برنامه‌دهی و لرن کامپیوتر گیربکس حدود ۳ میلیون تومان و ۱ تا ۲ ساعت است. این اعداد تقریبی‌اند و با نوسان بازار تغییر میکنند. مسیر کامل تعمیر 207 MC در صفحه تعمیر گیربکس 207 اتوماتیک 6 سرعته آمده است.
AL4: مکث و ضربه هنگام گذاشتن R
در 207 با گیربکس AL4، ضربه دنده عقب کمتر به شکل لگد ناگهانی و بیشتر به صورت «تأخیر درگیری» ظاهر میشود: دسته‌دنده روی R می‌رود، یکی دو ثانیه هیچ اتفاقی نمی‌افتد و بعد دنده با ضربه درگیر میشود. ساعت گیربکس، شیر برقیها و افت فشار روغن علت‌های محتمل‌اند.
شیر برقی غیراصلی در AL4 جای جداگانه‌ای دارد. بعد از تعمیری که با قطعه نامرغوب انجام شده، ضربه، تأخیر درگیری، ثبت خطا و روشن شدن چراغ گیربکس ممکن است برگردد. اگر ضربه کمی بعد از یک تعمیر قبلی شروع شده، این احتمال را جدی بگیرید.
لگد دنده عقب 207 MC به‌تنهایی دلیل باز کردن گیربکس نیست؛ ترتیب درست، اول دیاگ و بررسی نرمافزار، بعد دستهموتور و پلوس، و بعد ساعت و شیر برقی‌هاست.
تقه هنگام تعویض دنده
پاسخ کوتاه: تقه هنگام عوض شدن دنده در حرکت، در هر دو گیربکس 207 اتومات معمولاً از شیر برقیها، ساعت گیربکس، سنسور فشار روغن یا روغن کهنه و کم است. در 207 MC سولفاته شدن کانکتورها و نرمافزار TCU هم ممکن است نقش داشته باشند. اگر تقه با گاز هرز همراه شود، احتمال فرسودگی داخلی بیشتر است.
این تقه با ضربه شروع حرکت فرق دارد. ماشین در حال حرکت است، مثلاً از دنده ۲ به ۳ می‌رود، و به‌جای تعویض نرم، یک تکان یا ضربه حس میکنید. گاهی فقط در یک تعویض دنده خاص است و گاهی در همه.
سه سرنخ به تشخیص کمک میکنند:
- کدام تعویض دنده؟ اگر فقط یک تعویض دنده خاص تقه دارد، شیر برقی یا مسیر هیدرولیک مربوط به همان دنده محتمل‌تر است.
- با گاز کم یا زیاد؟ تقه‌ای که با فشار زیاد پدال بیشتر میشود، معمولاً به فشار روغن و تنظیم آن ربط دارد.
- سرد یا گرم؟ تقه‌ای که فقط بعد از گرم شدن هست، به فرار روغن داخلی و فرسودگی آب‌بندها نزدیک‌تر است. تقه‌ای که فقط در سرما هست و بعد می‌رود، اغلب مرحله اول همان ایراد است.
در 207 MC، علاوه بر شیر برقی و ساعت، دو علت دیگر را هم باید دید: نرمافزار کامپیوتر گیربکس و سولفاته شدن کانکتورها. کانکتوری که اکسید شده، فرمان شیر برقی را با تأخیر یا ناقص می‌رساند و نتیجه‌اش تقه است، بی‌آنکه قطعه مکانیکی خراب باشد. پایین بودن سطح روغن هم در هر دو گیربکس ممکن است باعث تقه شود؛ هر دو گیربکس حدود ۶ لیتر روغن دارند و حتی کمبود کم هم ممکن است در پیچ‌ها و ترمزهای ناگهانی اثرش را نشان بدهد.
تقه هنگام تعویض دنده تا وقتی با گاز هرز همراه نشده، معمولاً روی کار رفع میشود؛ از وقتی گاز هرز اضافه شود، احتمال باز کردن گیربکس بالا می‌رود.
نقش دستهموتور و پلوس
پاسخ کوتاه: دستهموتور فرسوده یا پلوس و مشعلی پلوس معیوب می‌توانند ضربهای ایجاد کنند که راننده آن را تقه گیربکس حس میکند، بهخصوص هنگام گذاشتن R یا D و در شروع حرکت. در این حالت گیربکس سالم است و رفع ایراد هیچ ربطی به تعمیر گیربکس ندارد.
موتور و گیربکس روی چند دستهموتور لاستیکی سوارند. هر بار که دنده درگیر میشود، گشتاور موتور سعی میکند کل مجموعه را بچرخاند و دسته‌موتورها این حرکت را مهار میکنند. وقتی لاستیک دستهموتور ترک خورده یا نشست کرده باشد، مجموعه موتور و گیربکس بیش از حد جابه‌جا میشود و انتهای این حرکت به شکل یک ضربه به بدنه می‌رسد.
پلوس و مشعلی پلوس هم همین نقش را در طرف دیگر بازی میکنند. لقی در مشعلی یعنی وقتی گشتاور به چرخ‌ها می‌رسد، یک فاصله خالی اول باید پر شود و پر شدنش با تق همراه است.
چند نشانه که ضربه بیرونی را از ضربه گیربکس جدا میکند:
| نشانه | بیشتر به دستهموتور و پلوس اشاره دارد | بیشتر به گیربکس اشاره دارد |
|---|---|---|
| زمان ضربه | لحظه درگیری R یا D، یا رها کردن ناگهانی پدال گاز | تعویض دنده در حرکت، یا با تأخیر چند ثانیه‌ای بعد از گذاشتن دنده |
| خطای ثبت‌شده در دیاگ | معمولاً ندارد | ممکن است داشته باشد |
| تکان موتور هنگام گاز دادن درجا | زیاد و قابل دیدن | معمولی |
| صدای تق در پیچ‌ها یا هنگام شتاب | محتمل (مشعلی پلوس) | کمتر |
در بسیاری از مراجعات با شکایت «تقه گیربکس» در 207 MC، بررسی دستهموتور و پلوس جزو قدم‌های اول است، چون رفع ایراد در این بخش معمولاً ارزان‌تر و سریع‌تر از هر تعمیری در گیربکس است. هزینه تعویض دستهموتور یا پلوس پس از بررسی خودرو اعلام میشود.
اگر دیاگ گیربکس خطایی نشان نمی‌دهد و ضربه فقط لحظه درگیری دنده است، پیش از هر تعمیری در گیربکس، دستهموتور و پلوس را بررسی کنید.
تقه خفیف یا جدی؟
پاسخ کوتاه: تقه خفیفی که فقط در شرایط خاص (صبح سرد یا بعد از ترافیک طولانی) دیده میشود و ثابت مانده، معمولاً فرصت یک بررسی برنامه‌ریزی‌شده را می‌دهد. تقه‌ای که هر هفته شدیدتر میشود، با چراغ گیربکس همراه است یا به گاز هرز رسیده، بررسی زودتر لازم دارد. ادامه رانندگی با تقه جدی ممکن است تعمیر روی کار را به تعمیر کامل برساند.
بعضی راننده‌ها این نشانه را جدی نمی‌گیرند چون ماشین «راه می‌رود». ولی تقه یک زنجیره است: ضربه، فشار مکانیکی بیشتری به کلاچ‌ها، پیستون‌ها و قطعات انتقال قدرت می‌آورد و هر بار که تکرار میشود، کمی از عمر آن‌ها کم میکند.
| سطح | نمونه | قدم پیشنهادی |
|---|---|---|
| خفیف و ثابت | تکان کوچک فقط صبح سرد · ضربه نرم فقط بعد از ترافیک طولانی | دیاگ و بررسی روغن در اولین فرصت؛ مرور موعد تعویض روغن |
| در حال تشدید | ضربهای که فاصله تکرارش کوتاهتر شده · لگد دنده عقب که محکم‌تر شده | بررسی زودتر؛ پیش از رسیدن به گاز هرز |
| همراه علامت دیگر | تقه + چراغ گیربکس · تقه + ماندن در یک دنده | رانندگی آرام تا تعمیرگاه و دیاگ |
| جدی | تقه + گاز هرز · تقه + بوی سوختگی روغن · تقه + لکه روغن | رانندگی را به حداقل برسانید |
یک الگوی آشنا در پذیرش: 207 اتومات AL4 که موعد تعویض روغنش مدت‌ها گذشته و صاحبش ضربه‌های بعد از ترافیک را به حساب «ویژگی گیربکس» گذاشته. ضربه اول فقط تابستان‌ها بود، بعد در همه فصل‌ها، و آخر با مکث در شروع حرکت همراه شد. در بررسی، روغن سوخته و تیره بود و ساعت گیربکس هم ایراد داشت. همان ضربه اول، با یک تعویض روغن به‌موقع و شاید تعمیر شیر برقی، احتمالاً به این نقطه نمی‌رسید.
اگر تقه به مرحلهای رسیده که باز کردن گیربکس لازم است، در AL4 اجرت تعمیر کامل حدود ۲۰ میلیون تومان و مجموع اجرت، قطعات و روغن حدود ۵۰ تا ۹۰ میلیون تومان است، با ۲ تا ۳ روز کاری. در 207 MC اجرت تعمیر کامل حدود ۲۵ میلیون تومان است و هزینه قطعات جداگانه محاسبه میشود. فاصله این اعداد با تعمیرهای روی کار، دلیل اصلی این است که تقه را زود بررسی کنید.
برای فهرست کامل‌تر ایرادهای گیربکس AL4 و الگوی آن‌ها روی خودروهای مختلف، صفحه ایرادات گیربکس al4 را ببینید. علامت‌های جدی‌تر مثل گاز هرز و نشتی هم در علائم خرابی گیربکس اتوماتیک 207 توضیح داده شده‌اند.
جمع‌بندی تصمیم‌ساز
تقه گیربکس 207 اتومات را با دیاگ، بررسی روغن و بررسی دستهموتور و پلوس شروع کنید، نه با باز کردن گیربکس. در AL4، ضربه بعد از ترافیک بیشتر به ساعت گیربکس، شیر برقیها و روغن مربوط است و معمولاً روی کار رفع میشود. در 207 MC، لگد دنده عقب اغلب با نرمافزار TCU، فنرهای ساعت یا دستهموتور ربط دارد و به باز کردن کامل نمی‌رسد. تقه‌ای که شدیدتر میشود یا به گاز هرز رسیده، بررسی زودتر لازم دارد.