خودرو را روشن می‌کنید، دنده را روی D می‌گذارید و حرکت می‌کنید. ده دقیقه در خیابان می‌گردید، همه‌چیز نرم است، و معامله جمع می‌شود. سه هفته بعد، همان خودرو در ترافیک یک تقه محکم می‌زند و در شروع حرکت مکث میکند.
این سناریو یک دلیل فنی ساده دارد: گیربکس اتوماتیک رفتار سرد و رفتار گرمش متفاوت است و بخشی از علامت‌ها فقط بعد از گرم شدن ظاهر می‌شوند. تارای اتوماتیک — تیپ‌های V2، V4 و V4 LX — گیربکس اتوماتیک شش سرعته DAE دارد؛ همان گیربکسی که روی دنا پلاس توربو و ۲۰۷ اتوماتیک هم استفاده شده است. این صفحه درباره تست همین مجموعه پیش از خرید است. بررسی موتور، بدنه و مدارک را در راهنمای خرید تارا دست دوم آورده‌ایم.
چرا گیربکس مهم‌ترین بخش بازرسی تارای اتوماتیک است؟
در تارای اتوماتیک، گیربکس گران‌ترین مجموعه‌ای است که ممکن است بعد از خرید به تعمیر نیاز پیدا کند، و تنها بخشی است که تشخیص وضعیتش به تست در شرایط مشخص نیاز دارد. یعنی ریسک اصلی خرید، همان جایی است که در یک بازدید معمولی کمتر بررسی می‌شود.
دو ویژگی این گیربکس را به مرکز بازرسی تبدیل میکند. اول اینکه فیلتر (صافی) آن داخلی است و روی کار تعویض نمی‌شود؛ تعویضش فقط با باز و بست کامل گیربکس ممکن است. یعنی تاریخ سرویس روغن، تنها اهرم نگهداری پیشگیرانه‌ای است که مالک قبلی در اختیار داشته. دوم اینکه این گیربکس روی خنک‌کن ضعف ساختاری دارد و خرابی خنک‌کن می‌تواند به قاطی شدن آب و روغن برسد — وضعیتی که دامنه تعمیر را بزرگ میکند.
در تجربه تعمیرگاه، ایرادهای پرتکرار گیربکس تارا زیاد رایج‌اند و دقیقاً شبیه دنا رفتار میکنند، از جمله تقه و لگد زدن در دنده عقب. این یعنی علامت‌هایی که دنبالشان می‌گردید، شناخته‌شده‌اند و الگوی مشخصی دارند.
| بخش | چه بررسی کنید | نشانه هشدار |
|---|---|---|
| شروع حرکت روی D | فاصله زمانی بین جابه‌جایی اهرم و درگیری | مکث محسوس، نیاز به گاز دادن برای حرکت |
| شروع حرکت روی R | درگیری دنده عقب و شدت ضربه | تقه محکم یا لگد زدن در لحظه درگیری |
| تعویض دنده‌ها در شتاب‌گیری آرام | نرمی و نظم تعویض دنده | تقه، تعویض دنده نامنظم، گیر کردن روی یک دنده |
| شتاب‌گیری قوی و سربالایی | تناسب بالا رفتن دور با افزایش سرعت | بالا رفتن دور بدون افزایش متناسب سرعت (گاز هرز) |
| رفتار بعد از گرم شدن گیربکس | تغییر یا تشدید علامت‌ها | ظاهر شدن تقه یا مکثی که در حالت سرد نبود |
| صدا در سرعت‌های مختلف | صدای زوزه متناسب با سرعت | زوزه‌ای که با سرعت بالا و پایین می‌شود |
| لرزش در حرکت | لرزش در شتاب‌گیری یا سرعت ثابت | لرزش همراه با افت شتاب یا صدای غیرعادی |
| نمایش دنده روی پشت‌آمپر | مطابقت دنده نمایش‌داده‌شده با وضعیت اهرم | نمایش اشتباه دنده، روشن نشدن خودرو در حالت P |
| چراغ‌های هشدار | خاموش شدن چراغ هشدار گیربکس بعد از استارت | روشن بودن چراغ گیربکس یا رفتن گیربکس به حالت اضطراری |
| سطح و رنگ روغن گیربکس | رنگ روغن سالم در دمای اتاق قرمز است | تیرگی روغن، بوی سوختگی، سطح پایین |
| مایع خنک‌کننده | رنگ و وضعیت مایع، آثار روغن در آن | نشانه قاطی شدن آب و روغن |
| سابقه سرویس | فاکتور تعویض روغن گیربکس با کارکرد ثبتشده | نبود هر سابقه‌ای برای روغن گیربکس |
تست سرد و گرم؛ دو رانندگی، نه یکی
برای تست گیربکس تارای اتوماتیک به دو مرحله نیاز دارید: یک تست با گیربکس سرد در دقایق اول، و یک تست بعد از گرم شدن و چند دقیقه رانندگی در ترافیک. علامت‌هایی که در مرحله دوم ظاهر می‌شوند، معمولاً مهم‌ترین اطلاعات را می‌دهند.
در مرحله سرد، بی‌آنکه موتور گرم شود، اهرم را از P به R و بعد به D ببرید و به دو چیز توجه کنید: فاصله زمانی تا درگیری، و شدت ضربه در لحظه درگیری. در شروع حرکت ممکن است مشکل خفیف باشد و همین خفیف بودن، باعث نادیده گرفتنش می‌شود.
در مرحله گرم، بعد از چند دقیقه رانندگی و حداقل یک بازه توقف و حرکت در ترافیک، همان تست‌ها را تکرار کنید. بعد از گرم شدن گیربکس، نشانه‌ها واضح‌تر می‌شوند. سپس یک سربالایی و یک شتاب‌گیری قوی را هم اضافه کنید.
| علامت در تست | علت محتمل | اقدام پیشنهادی پیش از خرید |
|---|---|---|
| تقه در تعویض دنده یا لگد زدن در دنده عقب | طیف وسیعی از علل: نرم‌افزار واحد کنترل گیربکس، ایراد ساعت گیربکس، شکستن فنر سوپاپ‌های ساعت، شیر برقی، سولفاته شدن کانکتور، ایراد پلوس، ایراد دسته‌موتور، یا پایین بودن سطح روغن | تقه یک علامت است، نه حکم خرابی گیربکس؛ دیاگ و بررسی سطح روغن پیش از تصمیم |
| مکث در شروع حرکت روی D یا R | معمولاً ایراد برقی است، ولی تفکیکش بدون بررسی ممکن نیست | خطاخوانی؛ این مورد معمولاً سبک‌تر از ایرادهای داخلی است ولی باید دیده شود |
| بالا رفتن دور بدون افزایش متناسب سرعت (گاز هرز) | می‌تواند به اجزای داخلی گیربکس یا به توربین مربوط باشد؛ دامنه‌اش فقط بعد از بررسی تخصصی روشن می‌شود | ریسک بالا؛ بدون بررسی تخصصی وارد معامله نشوید |
| صدای زوزه متناسب با سرعت | زوزه گیربکس می‌تواند به باز شدن گیربکس منجر شود | ریسک بالا؛ کارشناسی تخصصی پیش از پرداخت |
| لرزش همراه با افت شتاب و صدای غیرعادی | می‌تواند نشانه ایراد توربین باشد | بررسی تخصصی؛ این ترکیب علامت را جدی بگیرید |
| نمایش اشتباه دنده یا روشن نشدن خودرو | می‌تواند به سلکتور مربوط باشد | بررسی با دیاگ؛ معمولاً از ایرادهای داخلی سبک‌تر است |
| روشن بودن چراغ هشدار گیربکس | خطای ثبتشده یا رفتن گیربکس به حالت اضطراری | رانندگی تا تعمیرگاه در حالت اضطراری امن است چون گیربکس در یک دنده میماند؛ ولی علت باید با دیاگ پیدا شود |
درباره حالت اضطراری یک نکته مهم وجود دارد که فروشنده‌ها هم گاهی به آن تکیه میکنند: ریست کردن، چراغ را موقتاً خاموش میکند ولی راهحل دائمی نیست. اگر فروشنده میگوید «یک بار این چراغ آمد و ریست شد و تمام»، بدانید که خطای ثبتشده در حافظه باقی میماند و با دیاگ دیده می‌شود. همین یک بررسی چند دقیقه‌ای می‌تواند تفاوت بین یک معامله خوب و یک تعمیر سنگین باشد.
سابقه روغن و وضعیت خنک‌کن؛ دو سوال که باید بپرسید
روغن گیربکس تارای اتوماتیک هر ۶۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۵ سال — هرکدام زودتر برسد — تعویض می‌شود. این بازه مرجع نگهداری این گیربکس است و اولین سوال شما از فروشنده همین است: آخرین تعویض در چه کارکردی و چه تاریخی انجام شده، و فاکتور دارد یا نه.
چرا شرط «۵ سال» مهم است؟ چون خودروی کم‌کارکرد هم از این بازه رد می‌شود. تارای مدل ۱۴۰۲ با کارکرد پایین، اگر روغن گیربکسش هرگز عوض نشده باشد، در آستانه همین شرط زمانی است. در خودروهایی که مدت زیادی با روغن کهنه کار کرده‌اند، علامت‌ها معمولاً از تقه و مکث شروع می‌شوند.
اگر خودرو تقریباً نو است، یک نکته دیگر هم به کار می‌آید: سرویس اولیه گیربکس خودروی نو در ۵٬۰۰۰ کیلومتر انجام می‌شود. پرسیدن اینکه این سرویس انجام شده یا نه، درباره دقت نگهداری مالک قبلی اطلاعات می‌دهد.
درباره روغن، دو چیز قابل بررسی در بازدید است. رنگ روغن سالم در دمای اتاق قرمز است؛ تیره شدن و بوی سوختگی نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. بررسی سطح و کیفیت روغن گیربکس در تعمیرگاه حدود ۳۰ دقیقه وقت میگیرد و هزینه‌اش حدود ۸۰۰ هزار تومان است (تقریبی و با نوسان بازار).
نکته‌ای درباره نوع روغن که به‌کار خریدار می‌آید: روغن دفترچه این گیربکس DAE ATF-1 است که در بازار ایران موجود نیست، و جایگزین‌ها روغن مولتی با تأییدیه ATF WS (توصیه اول)، ATF JWS 3309 و ATF SP-IV هستند. اگر فروشنده میگوید روغن عوض شده، بپرسید چه روغنی ریخته شده. ریختن روغن نامناسب روی این گیربکس، خودش یک ریسک است.
سوال دوم، خنک‌کن است. این گیربکس روی خنک‌کن ضعف ساختاری دارد و کارخانه بازه تعویضی برایش اعلام نکرده؛ بازه حدود ۴۰٬۰۰۰ کیلومتر یک توصیه تجربی تعمیرگاه است، نه عدد دفترچه. ریسک واقعی خرابی خنک‌کن، نشتی و در حالت بدتر قاطی شدن آب و روغن است. در بازدید، مایع خنک‌کننده را ببینید و به آثار روغن در آن توجه کنید.
یک نکته هم درباره لرن: بعد از تعویض روغن گیربکس لرن لازم نیست، ولی بعد از هر تعمیر داخلی — باز شدن گیربکس، تعویض ساعت یا شیر برقی — لازم است. پس اگر فروشنده میگوید گیربکس تعمیر شده، بپرسید لرن انجام شده یا نه؛ پاسخش درباره کیفیت کار قبلی اطلاعات می‌دهد.
دیاگ پیش از خرید؛ کم‌هزینه‌ترین بیمه معامله
دیاگ و عیبیابی تخصصی گیربکس ۲۵۰ هزار تومان است و ۲۰ تا ۳۰ دقیقه وقت میگیرد. در مقایسه با مبلغ معامله و با هزینه احتمالی تعمیر گیربکس، این نیم ساعت کم‌هزینه‌ترین بخش تصمیم شماست.
چیزی که دیاگ به شما می‌دهد و رانندگی آزمایشی نمی‌دهد: خطاهای ثبتشده در حافظه، حتی خطاهایی که چراغشان خاموش شده. خودرویی که امروز بی‌علامت می‌راند، می‌تواند تاریخچه‌ای از خطاهای گیربکس داشته باشد.
ترتیب منطقی این است: اول رانندگی آزمایشی سرد و گرم، بعد اگر خودرو از آن مرحله عبور کرد، دیاگ و بررسی سطح و کیفیت روغن. اگر در رانندگی آزمایشی گاز هرز یا زوزه دیدید، لازم نیست به مرحله بعد بروید.
درباره آوردن خودرو برای بررسی هم صریح باشیم: ما خدمتی با عنوان «بازرسی پیش از خرید» اعلام نمی‌کنیم. آنچه انجام می‌دهیم عیبیابی گیربکس با دیاگ و بررسی سطح و کیفیت روغن است — که دقیقاً همان دو چیزی است که برای این تصمیم لازم دارید. اگر می‌خواهید بدانید علامتی که دیده‌اید چقدر جدی است، تماس بگیرید و بپرسید؛ مشاوره تلفنی رایگان است.
موتور، بدنه و مدارک
این صفحه روی گیربکس عمیق شده، چون ریسک اصلی خرید تارای اتوماتیک همان است. ولی بازرسی کامل یک خودرو به بخش‌های دیگری هم نیاز دارد: موتور TU5P و نشانه‌هایش در استارت سرد، سیستم خنک‌کاری، برق و خطاهای موتور، موضوع فراخوان فرمان برقی، ترمز و جلوبندی، و مدارک و سابقه سرویس.
همه این‌ها با جدول اولویت در راهنمای خرید تارا دست دوم آمده است. آن صفحه را پیش از بازدید بخوانید و جدولش را همراه داشته باشید؛ این صفحه را برای مرحله رانندگی آزمایشی نگه دارید.
برای شناخت دقیق‌تر علامت‌های گیربکس هم دو صفحه کمک میکنند: علائم خرابی گیربکس اتوماتیک تارا و مشکلات رایج تارا اتوماتیک.
جمع‌بندی تصمیم‌ساز
گیربکس را دو بار تست کنید: سرد در دقایق اول، و گرم بعد از چند دقیقه ترافیک. دنده عقب و سربالایی را حتماً امتحان کنید. فاکتور تعویض روغن گیربکس را بخواهید؛ بازه تعویض ۶۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۵ سال است و شرط زمانی برای خودروی کم‌کارکرد هم اعمال می‌شود. مایع خنک‌کننده را برای آثار قاطی شدن آب و روغن ببینید. و پیش از پرداخت، دیاگ بگیرید؛ خطای ثبتشده در حافظه با رانندگی آزمایشی دیده نمی‌شود. گاز هرز و زوزه ریسک بالایی دارند و بدون کارشناسی تخصصی وارد معامله نشوید.
قدم بعدی
بازدید را دو مرحله‌ای برنامه‌ریزی کنید: رانندگی آزمایشی سرد و گرم با همان تست‌هایی که در این صفحه آمده، و اگر خودرو از آن مرحله عبور کرد، دیاگ گیربکس و بررسی روغن پیش از پرداخت.
اگر در رانندگی آزمایشی علامتی دیدید و مطمئن نیستید چقدر جدی است، تماس بگیرید؛ مشاوره تلفنی رایگان است. بیمارستان خودرو با ۱۵ سال سابقه و تیم فنی ۱۵ نفره، عیبیابی گیربکس اتوماتیک تارا را با دستگاه‌های G-scan2، Samin، Gdiag4، Git و Launch انجام می‌دهد.
رزرو نوبت فقط تلفنی: ۰۹۱۲۰۷۲۷۲۵۲ · ۰۹۱۲۰۷۲۷۲۴۲ آدرس: تهران، ستارخان، جنب برق آلستوم، خیابان نیرو — بیمارستان خودرو · ساعت کاری: ۹ صبح تا ۹ شب مسیریابی: گوگل مپ · نشان · بلد
بازگشت: راهنمای کامل تارا اتوماتیک · راهنماهای تارا اتوماتیک
ناظر فنی محتوا: مهندس معصومی — مدیر بیمارستان خودرو، کاردانی مکانیک خودرو و کارشناسی مهندسی سیالات